Subskrybuje zawartość

Uchwycić polifonię. Nowoosadnicy w wiejskich społecznościach

dr Olga Kwiatkowska (KEiAK UMK, Toruń)

„Uchwycić polifonię. Etnologiczne badania nad wizerunkiem nowoosadników w wiejskich społecznościach lokalnych”

Nowoosadnictwo, zjawisko polegające na migracji z miasta na wieś w celu realizacji alternatywnego – w stosunku do dominujących wzorców – stylu życia, jest od kilkudziesięciu lat obecne w polskim krajobrazie społeczno-kulturowym. Przedmiotem moich badań stał się jeden z jego aspektów, a mianowicie, sposób postrzegania nowoosadników przez mieszkańców wsi. Kluczowe pytanie, na które starałam się znaleźć odpowiedź, prowadząc badania w trzech wybranych miejscowościach, brzmiało: Jaki jest wizerunek nowoosadników widzianych z perspektywy członków danej lokalnej społeczności? W literaturze przedmiotu zagadnienie to jest często pomijane, bądź traktowane pobieżnie. Nieliczni badacze, poświęcający mu większą uwagę, w niewielkim stopniu zauważają wewnętrzne zróżnicowanie i złożoność lokalnej społeczności. Każdą z nich prezentują raczej jako bliżej nieokreślony monolit społeczno-kulturowy, wyznający te same wartości i dysponujący wspólnym, opartym na zasadzie „swój-obcy” sposobem widzenia nowoosadników. Podobnie, jak w wielu innych badaniach dotyczących wiejskich społeczności lokalnych, i w tym kontekście ujawnia się tendencja do prezentowania ich jako homogenicznych całości.

Moje doświadczenie płynące z badań terenowych niewiele miało wspólnego z obrazem utrwalonym w literaturze etnologicznej dotyczącej nowoosadnictwa. Opinie na temat przybyszów z miasta wyrażane przez członków konkretnych lokalnych społeczności były często bardzo zróżnicowane. Ta sytuacja stanowiła dla mnie impuls do szukania sposobu uniknięcia pułapki, którą – za Michaelem Herzfeldem – można określić „mitem homogenicznego Innego”. Pojawiło się pytanie o zastosowanie teoretycznej koncepcji, która pozwoliłaby ocalić polifonię opinii poszczególnych członków lokalnych społeczności doświadczających obecności nowoosadników. Wskazówką dla mnie stała się, nawiązująca w dużej mierze do teorii konstruktywizmu strukturalistycznego Pierre’a Bourdieu, propozycja Michała Buchowskiego, zakładającą postrzeganie danej społeczności wioskowej jako takiej, w obrębie której istnieją zróżnicowane klasy społeczne dysponujące zróżnicowanymi formami kapitału ekonomicznego, społecznego, symbolicznego i kulturowego. W takim ujęciu środowisko lokalne danej wsi jest widziane jako zróżnicowane pod względem klasowym, poszczególne klasy pozostają ze sobą w dynamicznych relacjach i na bieżąco negocjują sensy i definiują sytuacje. Przyjmując powyższą koncepcję, mogłam założyć, że to, do jakiej grupy w ramach wioskowej społeczności należy dana osoba będzie miało również wpływ na sposób postrzegania przez nią nowoosadnictwa i nowoosadników oraz na kształt jej relacji z przybyszami z miasta.

Przeczytaj cały tekst

Dodano

03.03.2009

Ul. Żurawia 4,  00-503 Warszawa
Tel. +48 22 5531616, fax +48 22 5531611
e-mail: info@pia.org.pl